| Türkiye, Ermenistan ve internet kelimelerini yan yana koyduğunuzda insanların hatırına hep, soykırım iddiaları, bitmeyen düşmanlıklar, karşılıklı suçlamalar ve savunulan tezler gelir. Oysa son 20 gündür sanal âlemde faaliyete geçen iki internet sitesi gerçek dünyada da bitmeyen Türk�Ermeni çatışmalarının aksine “inadına barış, inadına ticaret” diyor. 3 hafta önce yayına başlayan www.vawm-turkiye.com ve www.vawm-armenia.com adresli bu siteler Ermenistan ve Türkiye’deki çiftçilere ortak bir pazarda ürünlerini ücretsiz sergileme ve satma imkanı sunuyor. Yani ülkeler arası siyasette ve sanal âlemin bir ucunda gerginlikler sürerken, diğer ucunda Türkiye’deki ve Ermenistan’daki çiftçiler iki ülke arasında yıllardır açılamayan sınır kapılarını, aşılamayan sınırlarını kaldırdı bile.
İki ay önce başlayan çalışma sayesinde Erzurum ve Kars’taki çiftçilerin ürettiği arpa, buğday, patates, pancar, süt, peynir, yağ gibi ürünler Ermenistan, Gümrü ve Şirak’ta üretilen üzüm, kayısı gibi sebze meyveler Türkiye pazarlarında satılacak. Tarım ve hayvan ürünlerinin karşılıklı alınıp satılması için kurulan siteler sayesinde ticaretin önündeki en büyük engel olan sınırlar kalkmış oldu. Şimdi çiftçiler müşteri bekliyor.
Türk�Ermeni İş Konseyi, Amerikan Üniversitesi ve Evrensel Barış Merkezi (Center For Global Peace) işbirliğiyle yürütülen Tarımsal Ürünler Toptan Pazar Projesi (TÜTPP) kapsamında iki ülkenin üretim fazlası tarım ve hayvancılık ürünleri internet üzerinde alınıp satılacak. Mayıs 2002’de başlayan çalışma ile Türkiye’de Erzurum ve Kars, Ermenistan’da Gümrü ve Şirak’a bağlı köylerdeki yüzlerce çiftçinin tarım ve hayvancılık ürünleri ile ilgili bilgiler bilgisayar ve internet ortamına aktarıldı.
‘Gerçek sınırlar da kaldırılmalı’
“Şimdi Türkiye ve Ermenistan arasındaki gerçek sınırları kaldırıp, ticaret hacmini geliştirme zamanı.” diyen Türk�Ermeni İş Konseyi Başkan Yardımcısı Noyan Soyak, projenin ilk etapta Türkiye ve Ermenistan arasında tarımsal ve hayvansal ürünlere yönelik ticaret ve işbirliğini geliştirmeyi amaçladığını söylüyor. Proje kapsamında seçilen pilot bölgeler olan Erzurum�Kars, Gümrü�Şirak arasında sınırların açılması halinde karayolu ulaşımının 45 dakika ila 3,5�4 saatte sağlanabildiğine dikkat çeken Soyak’ın tespitlerine göre bölge ekonomilerinin canlanması için sınırların mutlaka açılması gerekiyor.
Yani, ürünlerini ücretsiz ve serbest bir ortamda pazarlama imkanına kavuşan Türkiye ve Ermenistan’daki çiftçiler, bir ilke imza atmaya hazırlanıyor. Tüccarlar ve çiftçiler ticareti yapılacak ürünlerin cinsi, tonajı, fiyatı, ulaşım, depolama imkanlarını, satıcısı, köyü gibi bilgilerin bulunduğu www.vawm-turkiye.com adresinden Türkiye’deki, www.vawm-armenia.com adresinden Ermenistan’daki ürün bilgilerini görebiliyor. Ürünleri satın almak isteyenler, Türkiye’deki 2, Ermenistan’daki 3 bölge temsilcisi sayesinde doğrudan ürünün satıcısıyla irtibata geçerek ya da yardım alarak alışverişlerini yapacak.
Tahıllar Ermenistan’a,
meyveler Türkiye’ye
Çiftçilerden alınan ürün bilgileri Türkiye’de 5, Ermenistan’da 6 kişilik bir ekip tarafından önce bilgisayarlara daha sonra da internete aktarılıyor. Köy köy gezen ekipler, önce çiftçilere birer başvuru formu veriyor. Çiftçilerin ürettiği ve satmayı planladığı ürünlerle ilgili her türlü bilgi önce formlara sonra bilgisayarlara işleniyor. İnternete giren herhangi bir kullanıcı, ürün ve bölge adı yazarak istediği bilgilere ulaşabiliyor. Türkçe, Ermenice ve İngilizce hazırlanan internet adresleri 20 gün önce yayına başladı. Kamuoyunda duyurulmadığı için şu ana kadar alışveriş gerçekleşmedi. Ancak hasat mevsimi olan eylül ve ekim aylarında iki ülke arasındaki alışverişlerde patlama bekleniyor.
Projeyi hazırlayan işadamları Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki tarım ürünleri Ermenistan’da, Ermenistan’da üretilen meyve�sebzenin Erzurum ve Kars’ta büyük ilgi göreceğine ve karşılıklı olarak maliyetleri düşüreceğine inanıyor. Çünkü Ermenistan bölgenin meyve sebze deposu, Doğu Anadolu ise hububat ağırlıklı tarım deposu konumunda. Daha da ilerisi Doğu Anadolu’daki tarım potansiyeli iklim koşullarının ötesinde finansman, projesizlik ve ıslah çalışmalarının yokluğuna takılmış durumda.
Alışverişlerin hızlanmasının ardından proje Türkiye, Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan’ı da kapsayacak şekilde genişletilecek. Erzurum’da iki ilçe ve köyleri, Kars’ta bir ilçe Şirak ve Gümrü’de ise köylerin yarıya yakını taranıp, ürün bilgileri bilgisayarlara aktarıldı. 15 günde bir güncellenen bilgi bankası kayıtları yeni köylerin bilgileri de eklenerek artarak sürüyor.
‘Güneydoğu’nun GAP’ı var, Doğu Anadolu’nun da DAP’ı olsun’
Bilgisayardaki veri tabanı ile 400 çeşit ürünle ilgili her türlü bilgi internete aktarılabiliyor. Türkiye ve Ermenistan arasında çiftçiler ve toptan gıda alıcılarının başlatacağı bu girişim Azerbaycan ve Gürcistan’ı da içine alarak bölge ekonomisine yeni bir sinerji getirecek. Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE) verilerine göre Doğu Anadolu’da üretilen tarım ürünlerinin yüzde 50’ye yakınını Toprak Mahsulleri Ofisi, yüzde 20�25’ini özel girişimci ve tüccarlar satın alıyor. Bu veriler ışığında bölgesel ortak pazar fikrinin oluştuğunu anlatan TÜTPP Projesi’nin Türkiye Koordinatörü Soyak, “Bu ürünlerin yüzde 15’i ya depolarda çürüyor, ya yem oluyor. Çiftçi ürününün yüzde 3�4’ünü kendi ihtiyacı için kullanıyor. Bizim öncelikli hedefimiz bu yüzde 15’in değerlendirilmesi. Bu yolla da iki ülke arasında ticari ilişkilerin yolunun açılması. Bunu başarırsak üretim artışı ve verimlilik, arkasından da bölge barışı yönünde önemli gelişmeler yaşanacak.” diyor.
Proje ekibinin yaptığı araştırmaya göre, Doğu Anadolu Bölgesi’nin jeolojik yapısına bakıldığında bölgedeki tarım arazilerinin 400 yıllık ömrü bulunuyor. Bu topraklar ayrıca verimlilik açısından tarım ilaçları ve sun’î yöntemlerin kullanılmadığı organik tarım için dünyada bulunan sayılı bölgeler arasında yer alıyor. TÜTPP’in tarımsal açıdan Doğu Anadolu Bölgesi’ne yeni açılımlar getireceğine inanan Soyak’a göre tıpkı Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde olduğu gibi uzun vadeli yatırımlar hesaplanarak Doğu Anadolu Bölgesi’nde de organik tarım merkezli, tarım ve hayvancılık projesi hazırlanmalı. Güneydoğu Anadolu Projesi’nin (GAP) uygulandığı toprakların ömrünün tuzlanma gibi sebepler yüzünden 50 yıla düştüğünü hatırlatan Soyak, hazırlanacak Doğu Anadolu Projesi (DAP)’nin en az 400 yıllık ömrü olacağına inanıyor ve ekliyor: “Bölgeye barış; ancak ticaretin geliştirilmesi ve bu tip projelerle gelebilir.”
İnternette açılan sınır ötesi pazar, köylülerin de umudu oldu!
Sanal âleme taşınan bilgiler her iki ülke çiftçisini de umutlandırdı. Henüz satış yapan yok; ancak herkes bu süreç başladığında hem ticaret hem de barışın meyvelerini yemek için sessiz bir bekleyiş içinde. Erzurum’un Horasan ilçesi Kırkgözeler Köyü Muhtarı Kasım Toy, arpa, buğday, pancar ağırlıklı zirai üretim yapan 200 haneli köyde hemen hemen herkesin projeye sahip çıktığını söylüyor. “Biz ürünümüzün satılması derdindeyiz. Yeni imkanlar tanınırsa üretimimizi de satışımızı da artırırız.” diyen Toy, köylülerin internet aracılığıyla kendilerine Ermenistan’dan ulaşacak tüccarları beklediğini ifade ediyor.
Kars Merkez Çağlayan köyünden Veli Pacul ise yıllık gerçekleştirdiği 15’er ton buğday, arpa, yulaf üretiminin satışı dışında, kendilerine kredi ve tohum imkanı verilmesi halinde bu ticaretin daha da hız kazanacağına inanıyor. Çağlayan köyünde 2 hafta önce doldurdukları formlarla başlayan sanal pazar macerası, kadınların bile dilinden düşmüyor. Köylü kadınlar, “Ürettiğimiz ancak kendimize yetiyor.” dese de müşterilerin artmasıyla kazanacakları fazla paranın kendilerine refah olarak döneceğinin bilincinde.
Sınırın karşısındaki köylülerde de aynı coşku ve umut var. Üzüm, elma, domates, salatalık, kabak gibi meyve ve sebze ürünleriyle ilgili bilgilerin internete aktarıldığını bilen Ermeni köylüleri, sınırın 34 saat ötesindeki insanların bu ürünleri daha da ucuza alabileceğini düşünüyor. Projeye katılan Ermenistan’ın Şirak bölgesi Hatsik köyünden Mkrtchyan Svetlana adlı çiftçi, bin kilo kabağını kilosu 0,09 Amerikan Doları’ndan satılığa çıkardığını yazmış. Svetlana’nın internet ticaretinden beklentisi ise malını bir an önce satabilmek.
FATİH UĞUR
10.08.2002
News Source: ZAMAN/Turkuaz Ağustos 10, 2002 |
Akgün Medya