 Türk-Ermeni İş Geliştirme Konseyi Başkan Yardımcısı Noyan Soyak, Ermenistan’ı Türkiye’ye bağlayan sınır kapılarının açılması gerektiğini bunun, hem Ermenistan ile ilişkilerin normalleştireceğini hem de Türkiye’nin Kafkas bölgesine açılmasına neden olacağını söyledi. Soyak, ” Biz konsey olarak sadece Ermenistan ile değil bu bölge ile ilişkilerin geliştirilmesi ve bölgedeki potansiyelin kullanılması gerektiğini düşünüyoruz. Bu da Ermenistan ile bizi ayıran ve adeta bölgeye vurulan kilit konumundaki sınır kapılarının açılmasıyla olacaktır. Bölgede önemli bir güç olan Türkiye’nin uzun bir süre daha bu bölgeye kapalı kalması mümkün değildir.” dedi.
Soyak, özellikle Kars Doğubayazıt’ta bulunan ve 1993 yılında Ermenistan’ın Azerbaycan topraklarını işgali üzerine kapatılan demiryolunun önemine vurgu yaptı. “Türkmenistan ve Tacikistan gibi ülkelerde proje kovalayan İnşaat firmaları için bu yol hayatidir” diyen Soyak, “Bu firmalara sorduğunuz zaman en önemli gider kalemleri arasında ilk sırada lojistik yada ulaşımı söyleyeceklerdir. Bizim hesaplamalarımıza göre buradaki demiryolunun kullanılması Türk firmalarına yüzde 35’e varan bir kazanç sağlayacaktır.” dedi. Diğer taraftan sınırların kapalı olmasının en büyük vebalini özellikle Kars ve Doğu Anadolu Bölgesi’nde yaşayan halkın çektiğini söyleyen Soyak, “Sınırlar açılırsa buradaki halk nefes alacak” dedi.
130 milyon dolarlık ticaret
Hiçbir diplomatik ilişki olmamasına rağmen Ermenistan ile küçümsenmeyecek ticari bir ilişki ağı kurulduğunu söyleyen Soyak, “Biz çalışmalarımıza başladığımız yıllarda 25-30 milyon dolar olan ticaret hacminin şu anda 130 milyon dolarlara çıktığını görüyoruz. Üstelik bu rakamlar, Gürcistan ve İran üzerinden dolaylı olarak yapılan ticaret hacmini yansıtıyor. Sadece bu da değil, iş adamalarının uçak seferleriyle yaptıkları bavul ticareti var. Onun değerinin ise net olmamakla birlikte yılda 12 milyon dolar olduğunu düşünüyoruz” dedi. Şu anda Ermenistan’a Fly Air ve Ermeni firması Armavia tarafından ayrı ayrı haftada iki uçuş programı bulunuyor.
Diğer taraftan, kapılar açılırsa “Ermenilerle arıcılık, seracılık, tarım ve mandıra konularında ortak çalışmalar yürütülebilir” diyen Soyak, bugüne dek yapılan çalışmalarda her iki tarafın sahip olduğu potansiyelleri ve eksikliklerini tespit ettiklerini buna göre; sınıra yakın Türk bölgelerinde, sebze ve meyvenin az olduğunu, Ermeni tarafında ise tahıl ürünlerinin çok pahalı olduğunu söyledi. Soyak, ayrıca Türkiye’nin,  Ermenilerin diasporası nedeniyle dünya üzerinde kurduğu geniş ticaret ağını kullanabilceğini ekledi.
Ermenistan’da daha çok gıda , inşaat malzemeleri, deri ve konfeksiyon, pastane, lokanta gibi alanlarda çalışan 12 civarında Türk firması olduğu söyleyen Soyak, bu firmaların köken olarak daha çok Doğu ve Kadadeniz Bölgelerinden olduğunu İstanbul kökenli firma sayısının ise 2-3 adet olduğunu belirtti.
İki tarafta özverili olmalı
İlişkilerinin normalleşmesi açısından her iki tarafın özvereli davranması gerektiğini söyleyen Soyak, “Bu bir müzakeredir. Türkiye bölgedeki gücünün farkına varmalı ve bölgede daha aktif davranarak, buradaki ülkelerin ticaret ve refah düzeylerini artıracak girişimlerde bulunmalı. Azerbaycan Ermenistan ilişkilerinin Türkiye’yi zora soktuğuna da değinen Soyak, geliştirilecek Türkiye- Ermenistan ilişkileri Azerbayacan’a zarar vereceğinin düşünülmemesi gerektiğini belirtirken, “Bu konuda Azerbaycan iyi bir adım attı ve Ermenistan ile sorununu Birleşmiş Milletler’e yani uluslararası platforma taşıdı. Henüz bir gelişme olmasa da bu önemli bir adımdır” diye konuştu.
Karadeniz Ekonomik İşbirliği Ermenistan Daimi Temsilcisi Arsen Avagyan ise, Türkiye’nin Ermenistan ile olan ilişkilerini normalleştirmesi konusunda ilk önce yapılması gerekenler arasında diplomatik ilişkilerin kurulması olduğunu söyledi. Avagyan, “Herhangibir diplomatik zemini bulunmayan iki ülke arasında ticaret nasıl gelişir sorusu havada kalıyor. Şu anda Türkiye’den Ermenista’na giden malların üzerine Ermenistan diye yazamıyorsunuz. Öte yandan ilginiç biçimde Ermenistan’da faaliyet gösteren bir firmanın orada vergi rekortmeni olduğunu görüyorsunuz.” dedi.
Türk cazcı ile Ermeni duduk ustası CD çıkaracak
Bugüne dek önemli kültürel etkinliklere imza attıklarını söyleyen Noyan Soyak, son olarak, tüm dünyada dağıtılmak üzere Türk cazcı ve Ermeni duduk ustasının çıkaracağı bir CD çalışmaları bulunduğunu söyledi. Soyak, “Daha önce de Arto Tunçboyacıyan ve aydın Esen ile benzer bir CD çalışmamz olmuştu bu ikinci olacak” dedi. Kültür çalışmaları hakkında bilgi veren Soyak, 1999 yılında ilk kez Ankara’dan Yaylı Çalgılar Dörtlüsü’nün Ermenistan’da konser verdiğini ve bunun ilk olduğunu söyledi. Soyak, “TRT’de Lalezar diye bir grup vardı. Ermeni Udi Ustası Hırant’ın ölümünün 100. yılında, Lalezar ve Amerika’da yaşayan Ermeni duduk ustası Richard Hagopyan birlikte konser verdiler. Bunun dışında bir de kitap çalışmamız oldu. Azeri, Ermeni, Türk, Abaza, Nahçıvan işadamlarının ve bazı akademisyenlerin kaleme aldığı kitap tüm dünyada dağıtıldı”
SELMA ŞİMŞEK-İstanbul
selmasimsek@referansgazetesi.com
Referans Gazetesi-13 ocak 2005
News Source: Referans Gazetesi |
Akgün Medya