| ANKARA, 13/08(BYE)— Rusya’da yayımlanan Nezavisimaya Gazeta’nın 13 Ağustos 2003 tarihli sayısında Aleksandr Hramçihin imzasıyla ve yukarıdaki başlık altında bir yazı yer almıştır. İnternetten sağlanan yazının çevirisi şöyledir:
Ermenistan’da, Gümrü ve Türk şehri Kars arasındaki demiryolu ulaşımının yeniden başlatılması yönünde hazırlık çalışmaları yapılıyor. Türkiye’nin Ermenistan’a komşu bölgelerinde de, demiryolunun yeniden hayata geçirilmesini amaçlayan benzer etkinlikler yapılıyor. Ermeni-Türk demiryolu ulaşımının yeniden başlatılması meselesine ABD’nin Erivan Büyükelçisi John Ordway da değindi. Gazetecilerle görüşmesi sırasında Amerikalı diplomat, ambargonun kaldırılmasından bahsetmenin henüz erken olacağını kaydederek, Erivan ve Ankara arasındaki lişkilerin normalleşmesi ve sınırın açılması olasılığı meselelerine, ABD ve Türkiye temsilcileri arasında yapılan görüşmeler esanasında değinildiğini belirtti. Rusya Federal Güvenlik Servisinin (FSB) Sınır Dairesi Başkanı Tuğgeneral Sergey Bondarev, Ermeni-Türk sınırının açılma olasılığından, Ermenistan’daki Rus sınır birimlerinin haberdar olmadığını belirtti.
Eğer Ermenistan ve Türkiye arasındaki demiryolu ulaşımı ile ilgili duyumlar doğru çıkarsa, Kafkaslar’ın ekonomik ve siyasi durumu bundan çok etkilenecek. Bugün dünyada Ermenistan ve Türkiye gibi uzlaşmaz rakip az bulunur. Aralarındaki aykırılıkların tarihten kaynaklanan sebepleri var. Birinci Dünya Savaşı başlarında Türkler, Ermenilerin de saflarında yer aldığı Rus ordusundan ağır darbeler almıştı. Türk makamları kendi Ermenilerini vatana ihanetle suçladı ve Nisan 1915 yılında o zamanlarda Osmanlı İmparatorluğu bünyesinde yer alan Suriye’ye sürgüne gönderdiler. Ermeniler sürgüne gönderilirken, çeşitli kaynaklara göre 800 bin ile 1,5 milyon Ermeni ölmüştür. Ermenilere göre bu, çağdaş tarihte devlet tarafından düzenlenen ilk soykırımdır.
Bugün, Erivan’da da, Ankara’da da soykırım meselesi son derece hassas, neredeyse histerik bir tepki uyandırıyor. Ermenistan, soykırımın uluslararası kabulunu talep ediyor, Türkiye, soykırımın hiç bir zaman olmadığını iddia ederek buna karşı çıkıyor. ABD, Rusya, Fransa dahil olmak üzere birtakım ülkelerin parlamentoları soykırımı tanıdı. Bu tanıma Erivan’ın sevindirirken ve Ankara’da kararlı protestolara yol açıyor.
İki ülke arasındaki ilişkileri Karabağ ihtilafı da kötü yönde etkiliyor. Türkiye, Türklerle Azerilerin etnik ve dini yakınlığı nedeniyle, bu konuda kayıtsız şartsız Azerbaycan’ı destekliyor. Ermenistan topraklarında önemli miktarda Rus askeri olmasaydı, daha 1990’lı yılların başlarında, yani Karabağ savaşının “sıcak” aşamasında Türkiye yenilgiye uğratılmakta olan Azerbaycan’a yardım etmek için mutlaka Ermenistan’a doğrudan askeri müdahale yapardı. Şimdi Ermenistan’a karşı sıkı ekonomik abluka uygulanmaktadır. Dış dünyayla ulaşım kara yoluyla İran üzerinden, hava yoluyla Rusya üzerinden gerekleştiriliyor. Tabii, bu Ermenistan’ın ekonomik durumunu son derece güçleştiriyor. Fakat diğer yandan, Ermenistan Azerbaycan’ın müttefiki olan Türkiye ile bağlarını engelliyor. Bunun da ötesinde, Ermeniler bütün Yukarı Karabağı ve Azerbaycan’ın bir kısmını kontrollerinde tuttukları için Azerbaycan’ın Batı ve Doğu kesimleri arasındaki ulaşım son derece zordur. Bütün Azerbaycan ekonomisinin dayalı olduğu ünlü Bakü-Gürcistan-Türkiye petrol boru hattı tehlikede. Ermeni askeri birlikleri Kuzeye, Mingeçaur baraj gölü yönünde saldırdıkları takdirde, Azerbaycan iki parçaya bölünmüş olacak. Böylece uzun yıllar süren ihtilaf bütün taraflar için birçok sorun yaratıyor.
Kafkaslar’da şu anda çok çelişkili bir durum oluşmaktadır. Üç Kafkas ülkesinden ekonomik ve siyasi reformların gerçekleştirilmesi bakımından Ermenistan en ileri olanıdır. Bu bağlamda diğer iki ülkeye nazaran Ermenistan, en “Batılısı” sayılabilir. Birçok Batılı ülkede (özellikle ABD ve Fransa’da) çok güçlü ve oldukça etkili Ermeni diasporaları var. Ancak son zamanlara kadar Batı’nın Yakın Doğu’daki ve genel olarak Müslüman dünyasındaki “temsilcisi” olan Türkiye ile yaşanan sorun yüzünden Ermenistan, siyasi anlamda Batı etkisi alanı dışında kaldı, fakat sadece Kafkaslar’da değil BDT genelinde ise Rusya’nın en yakın müttefiki oldu. Galiba Batı, artık bu durumu değiştirmeye karar verdi. Gerçi son zamanlarda Türkiye tutumunu kendisi belirlemeye çalışıyor (bu özellikle Irak konusunda belirgin olarak görüldü), bu yüzden Türkiye’nin hareketlerini Avrupa ya da ABD baskısı ve tavsiyesiyle yapıldı şeklinde yorumlamak şart değildir. Ermenistan’la yakınlaşma fikri, tamamen Türk inisiyatifidir.
Demiryolu ulaşımının açılması durumunda, soykırım konusunda ne Erivan’ın ne de Ankara’nın tutumunun değişmemesine rağmen, ambargo otomatik olarak kaldırıldı anlamına gelecek. Belki de her iki taraf, siyasetin ekonomi ve ilişkilere engel olmamasına karar verdi. Eğer Türkiye ve Ermenistan arasındaki ekonomik ilişkiler herhangi bir sınırlama olmadan sağlanırsa Türkiye, Ermeni pazarlarından Rusya ve İran’ı hızlı bir şekilde dışlar. Geriye, Erivan ve Ankara arasında siyasi bir yakınlaşmanın olup olmayacağı ve Erivan’ın Moskova’dan uzaklaşıp uzaklaşmayacağı meseleleri kalıyor. Şimdi bile Ermenistan’da, Rusya ile birliğe nazaran Türkiye ile birliğe olumlu bakanlar var. Gerçi bu çevreler, Türkiye’nin öncelikle soykırım olgusunu kabul etmesi gerektiğini düşünüyor. Ve işte o zaman Ermenistan’daki durumumuz, Türkiye’nin neredeyse yüzyıllık geçmişi olan olayları nasıl değerlendireceğine bağlı kalacak. |
Akgün Medya