Sınır açılırsa rüzgar döner

Hrant Dink ile iki kez röportaj yaptım.Saatlerce konuştuk. Coşkusuna, samimiyetine, kendine ve bu topluma güvenine, evrensel doğrulara inancına tanık oldum. Üç ay önceki son röportajda tedirginliğini hissettim ama olacakları bilemedim. O öldü (Güvercini vurdular!), biz fena yaralandık. Hayattayken iki halk kucaklaşsın istiyordu. Yazık ki isteği cenazesinde oldu. Türk Ermeni İş Geliştirme Konseyi Eş Başkanı Kaan Soyak’ın da amacı aynı. Bir çeşit ‘sivil diplomasi’ yürüten Soyak ile Hrant Dink’i, Türkiye Ermenistan ilişkilerini, diasporanın yaklaşımını konuştuk.

Amerika’da yaşıyor, tüm dünyadaki Ermeniler’le görüşüyorsunuz. Diaspora, Hrant Dink’in söylediklerinden rahatsızdı. Siz neler biliyorsunuz?

Görüşleri farklı olduğu için çok kızarlardı Hrant’a. ‘Türk ajanı’, ‘Türk milliyetçisi’ bile dediler. Ama Hrant, ‘Ben ne Türk ajanıyım, ne de milliyetçisi. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşıyım. Vatanımı seviyorum’ diyordu. Düşünme süreci başlatmıştı.

Cinayete tepkilerle ilgili gözleminiz ne? İngiliz gazeteci Robert Fisk’in yazdığı gibi ‘Bu soykırımın devamıdır, bir buçuk milyon artı birdir’ diyen var mı?

Diasporada Türkiye’nin açığını yakalamak isteyen, aşırı milliyetçi bir grup var elbette ama suçlunun yakalanmasıyla kesildi bu iddialar. Genel olarak diasporada büyük bir üzüntü ve şok yaşandı.

DİASPORA ŞOKTA

Ermenistan cenazeye resmi düzeyde katıldı. Diasporanın katılımı da üst düzeydi. İzlenimleriniz ne?

Diasporanın davet edilmesinde biz de Türk Dışişleri’yle çalıştık. O gün sabaha kadar uyumadık, her yeri aradık. Fikir bizzat Sayın Abdullah Gül’den çıkmıştı. İlişkinin düzelmesi için elinden geleni yapmak istiyordu. Yüzündeki ifadeyi hiç unutamam. İnanılmaz derecede üzgündü. Cenazeye Fransa’dan gelen grupta soykırım tasarısı için uğraşan, yıllardır mücadele ettiğimiz biri de vardı. Cenazede birbirimize sarılıp acımızı paylaştık. Bir başkası da ‘İlk kez geldim Türkiye’ye. Yaşım 70. Yüz binlerce Türk’ün ‘Hepimiz Hrant’ız. Hepimiz Ermeniyiz’ demesi hayatımın şoku oldu’ dedi. Türk halkı bu duyarlılığı göstererek ülkesine, iki halkın dostluğuna çok şey kazandırdı.

Diasporadan, yapılan daveti geri çeviren oldu mu?

Bazı ılımlı Ermeniler, aşırı milliyetçilerin ‘Türkiye’ye gider gitmez sizi de öldürecekler, bakın Hrant’a’ demelerine kandı, korkup gelmedi.

İyi de buna nasıl inanırlar! Kamuoyunda empati duygusu çok gelişti. Türkiye’yi takip etmiyorlar mı hiç?

Yıllardır bu söyleniyor onlara. Türkiye’ye hiç gelmedikleri için de inanabiliyorlar. Ama bu nedenle gelmeyenler sonradan çok pişman oldu. En kısa sürede gelip Hrant’ın mezarını ziyaret etmek istiyorlar. Cenazeden sonra olumsuz düşünene rastlamadım ben.

Hrant Dink kendisiyle üç ay önce yaptığım röportajda ‘Atalarımın acısını kullanan Ermeniler’e çok kızıyorum’ demişti. Tüm dünyada Ermeni lobileri çok güçlü ama madalyonun bir de öteki yüzü var. Onların atalarının yaşadığı dram Türkiye’yi köşeye sıkıştırmak isteyen ülkelerce rahatlıkla kullanılabiliyor. Diaspora bunu neden fark edemiyor?

Birçoğu ne olduğunun farkında değil. Soykırım öyle ince hesaplarla getiriliyor ki gündeme. Fransa’da tasarı Ocak 2001’de ilk kez gündeme geldiğinde Türkiye ile Ermenistan barışa gitmek üzereydi. Şubatta yapılacak görüşmeler ayarlanıyordu. Soykırım, Türkiye’nin AB’ye girmesini istemeyen Avrupa ülkeleri için son derece uygun bir malzeme.

Ermeni lobilerine karşı Türkiye’nin lobi gücü nedir?

Türkiye son on yıldır ağırlık verdi. Güçleniyor ama Ermeniler hem Avrupa’da, hem Amerika’da iki-üç kuşaktır yerleşik. Tüm sistemlere girmişler. Çok da akıllılar. Anadolu kurnazlığı var çünkü. Tezlerini evrenselleştirmişler, okullarda bile! Soykırımla ilgili en az kırk bin kitap var örneğin. Bizim ise üç ya da dört.

Bu yaygın ve güçlü lobiyle kısa zamanda baş edemeyeceğimize göre ne yapılmalı?

Bu konuda kavga etmenin de, yurt dışı platformlarında çözüm aramanın da anlamı yok artık. Sorun çözülecekse Ermenistan’la çözülecek. Eskiden karşınızda muhatap devlet yoktu, şimdi var. Direkt çözüme odaklanalım, konuşalım, tartışalım, işimize bakalım. Ermenistan’da büyük çoğunluk da bunu destekler.

Türkiye Ermenistan arasında diplomatik ilişki yok. Bu durum size nasıl yansıyor?

İlişkiye bizim gibi sivil kuruluşlar öncülük ediyor. Türk Ermeni İş Geliştirme Konseyi olarak biz iki tarafı da temsil ediyoruz. Ben görüşmelerde Türkiye’nin nazik noktalarını dile getiriyorum. Onlar kendi hassas noktalarını anlatıyorlar. Nasıl bir uzlaşı geliştirebiliriz diye çabalıyoruz. İş adamı olduğumuz için pratik yol bulmaya çalışıyoruz.

Bu çalışmalardan Türkiye ve Ermenistan’da kimlerin bilgisi var?

Görüşmelerimizden Milli Güvenlik Kurulu’nun da, Genel Kurmay Başkanlığı’nın da, Dışişleri’nin de haberi var. Ermenistan’da da öyle. Bütün kurumlar bilgili. Uzlaşma hükümetimizle, ordumuzla, siyasi partilerimizle birlikte olur. ‘Bu Türkiye’nin lehine midir, aleyhine midir’e de birlikte karar vermeliyiz.

Görüştüğünüz kesimler içinde ‘Bu Türkiye’nin aleyhinedir’ diyenler milliyetçi, ulusalcı kesimden mi? Yükselen dalga Ermenistan’la ilişki konusunda tepkili biliyorsunuz.

Geçen gün Ulusal Kanal’dan Perinçek’in eşi aradı beni. ‘Çıkış yolu bulmak istiyoruz, televizyon programı yapabilir miyiz’ diye sordu. Ulusal Kanal bu işe karşı deniyordu oysa. Sanılanın aksine Ermenistan’la ilişkiyi ilk başlatan siyasetçi de Alparslan Türkeş’tir. Türkeş yaşasaydı bu sorun çoktan bitmişti bence.

TÜRKEŞ DE ÇABALADI

Neye dayanarak söylüyorsunuz?

1992-93’te Türkeş bizi arayarak ‘Bu işi çözmemiz gerek. Türkiye ve Ermenistan dost olmalı’ dedi. Görüşmeler yaptı. 2001’de de bir grup Ermeni’yle Anadolu’yu gezdik. Bize en fazla MHP yardımcı oldu. Bölge teşkilatları haberdar edildi ve Amerikalı Ermeniler’in seyahati çok güzel geçti.

Ermenistan ile ilişkilerimizdeki problemin iki ayağı var. Biri 1915’te ne yaşandığı, diğeri Karabağ sorunu. İç siyasi gündem soykırım konusuna odaklanmış olsa da, devletlerarası politika açısından Karabağ sorunu ilişkinin önündeki en büyük engel değil mi?

Yukarı Karabağ sorununun çözümü Minsk Grubu bünyesinde AGİT’e ait artık. Bu konuda ne Azerbeycan, ne Ermenistan adım atabilir. Türkiye de bir şey yapamaz.

Kapı açılırsa ticaret ve turizm patlar

Türkiye Ermenistan hava yolu açık ama kara sınırı kapalı. Bunun doğurduğu sonuç ne?

Diasporadan Ermenistan’a gelen yardımlar, dolayısıyla oradaki milliyetçi akımlar artıyor. Ermenistan dize gelmiyor yani, düşmanlık keskinleşiyor.

İki ülke arasında ticari ilişki nasıl yürüyor peki?

Ağırlıklı olarak Gürcistan üzerinden yürüyor. İki ülke arasındaki iş hacmi yetmiş ila yüz milyon dolar civarında. Sınırlar açılınca yüzde otuza varan bir sıçrama olacak. Fiyat tutturulamadığı için satılamayan mallar var çünkü. Amerikan Kongresi’ndeki dostluk gruplarına Türkiye-Ermenistan-Amerika arasında nitelikli sanayi bölgeleri için kanun geçirmelerini önerdik. Bu olursa Türkiye ve Ermenistan tekstil ürünleri ABD’ye gümrüksüz, vergisiz girer, müthiş olur. Çok güçlü Ermeniler de ‘Aramız düzeldiğinde Ermeni lobileri hemen lehinize dönecektir’ diyor zaten.

Bu nasıl olacak?

Ermeniler pazarlamada çok aktif. ABD’deki büyük mağazaların alım müdürlerinden kurulu bir ağları var. Bir telefonla her yere ulaşabiliyorlar. Hepsi Türkçe biliyor. Kendi dilinizi konuşarak işinizi görebilirsiniz. İnşaat sektöründe de özellikle Rusya’da, Orta Asya’da ve Arap ülkelerinde çok iyi ilişkileri var. Yolumuzu açarlar.

Dünyada altı milyon Ermeni var. Sınırların açılması Türkiye turizmini nasıl etkiler?

Ermenistan’a her yıl üç yüz bin Ermeni gidiyor diasporadan. Bir kısmı Gürcistan üzerinden Türkiye’ye geliyor ama sınırlar açık olsa en az yüz bini gelir. Geçmişin izini sürmek, köyleri, kasabaları gezmek, en az üç gün kalmak istiyorlar. Günde yüz dolar harcasalar, otuz milyon dolar girer bölgeye. Ermeniler’in toprak özlemi var ama yerleşmek için değil, görmek için.

News Source:  STAR