Türk-Ermeni açılımının ’24 Nisan’ testi

Türkiye-Ermenistan açılımından rahatsız olan diaspora, sözde ‘soykırımı’ simgeleyen ‘24 Nisan’a kitlesel gösterilerle hazırlanıyor. Ankara ise yeni sürecin baltalanmasını ‘sınırların açılması’ gibi hamlelerle bertaraf etme meylinde
6 Eylül’de Erivan’da oynanan 2010 Dünya Kupası Türkiye-Ermenistan eleme maçı vesilesiyle yeni bir boyuta taşınan Türkiye-Ermenistan ilişkileri ‘karşı tarafı düşman olarak görmeme, diyaloğun tesisi için masaya ön koşulsuz oturma” paydasında ilerliyor. Sorunun bir parçası olan Azerbaycan’ın da sürece dâhil oluşu umutları artırdı. Bu bağlamda önce üç ülkenin dışişleri bakanları New York’ta bir araya geldi. Ardından büyük ‘abi Rusya’ sahaya indi. Azeri lider İlham Aliyev ile Sarkisyan’ı Dağlık Karabağ sorununun çözümü için Moskava’da bir araya getirdi. Zirve’nin ardından imzalanan deklarasyon, sorunun barışçıl yollardan çözülmesini kayıt altına aldı. Karabağ’da olası bir çözüm Erivan-Bakü ve Ankara-Erivan ilişkilerinde büyük bir patlama oluşturacak hiç şüphesiz. Bununla birlikte süreç Dışişleri Bakanı Ali Babacan’ın Bakü, Ermenistanlı muadili Edvard Nalbandyan’ın yakın bir tarihte gerçekleşecek Türkiye ziyaretiyle derinleşecek. Gül ile Sarkisyan’ın 19 Ekim 2009’da İstanbul’daki rövanş maçından önce bir araya gelme isteği, buluşmaya Aliyev’in de dâhil edilme arzusu çözüm umutlarını güçlendiriyor.

Bu olumlu tabloya rağmen açılımın önünde engeller de yok değil. Öncelikli olarak çözümsüzlüğü savunan diaspora Ermenilerinin sözde soykırımı anma günü olarak lanse ettiği 24 Nisan’da güçlü bir Türkiye karşıtı propagandaya hazırlandığı biliniyor. Buna ek olarak yeni ABD Başkanı Barack Obama’nın seçim öncesinde Ermeni lobisine verdiği ifade edilen ‘soykırımı tanıma sözü’ ve Başkan Yardımcısı Joe Biden’in diaspora yanlısı tutumu, soykırımı tanıma gibi bir kazaya da yol açabilir. Rusya’nın Yukarı Karabağ sorununun çözümü için aldığı inisiyatifin Erivan-Ankara ilişkilerini baltalayabileceği de düşünülebilir.

Burada hemen şunu belirtmekte fayda var; Türkiye bölgenin sözü dinlenen abisinin sürece dâhil olmasından yana. Çünkü olası bir çözümsüzlükte Rusya’ya da birtakım mesuliyetler düşecek. Diğer taraftan Rusya’nın elindeki arşivler onun da soruna dâhil olmasını gerekli kılıyor.

Galatasaray Üniversitesi’nden Prof. Dr. Beril Dedeoğlu, Rusya’nın sürece dahil olmasının Ankara’ya avantajlar getirdiğini düşünüyor. Ona göre Rusya’ya rağmen çözüm de pek mümkün değil: “Türkiye de Rusya’ya rağmen adım atmak istemiyor Erivan-Bakü sürecinde. Erivan ile Bakü de gözden çıkaramaz Moskova’yı, zaten Rusya da süreçte olmak istiyor. Ankara, bunları gözeterek atıyor adımlarını ve önemli bir rol de aldı. Arabuluculuğa soyunan Rusya olası çözümsüzlükte Ankara’ya yönelecek baskıyı üzerine çekecek. Bu bizi o durumda rahatlatır.”

ANKARA ERİVAN HATTINDA KAZAN-KAZAN İŞLİYOR

24 Nisan’dan önce sınırların açılacağı yönündeki söylentileri doğrulayan Dedeoğlu, bu hamleyle Ankara’nın Kıbrıs’taki gibi inisiyatifi elden kaçırmamayı hedeflediğini aktarıyor: “Cumhurbaşkanı Gül’ün Erivan’a cesurca gitmesi çok büyük bir adımdı. Erivan’ın buna karşılığı masaya ön koşulsuz oturmak oldu. Bu açıkça bir kazan-kazan durumu. Bundan sonra muhtemelen sınır sorunu ve Ararat göndermeleri hasıraltı edilir. AGİT üzerinden yapılan anlaşmalar kabul edilerek sınır problemi ortadan kaldırılabilir. Ancak bu diasporanın sesini kesmeye yetmeyebilir. Türkiye bu sefer ABD’de ciddi bir lobi faaliyetine girişti. Museviler üzerinden oldu bu. Barack Obama’ya da süreci baltalamama çağrısı yapılacak.”

Sonuç olarak Türkiye ile Ermenistan gelinen noktadan geri adım atılmamasından yana. İlk etapta büyük beklentilere girmeden (soykırımı tanıma-Karabağ işgalini sonlandırma gibi) mevcut diyaloğun geliştirilmesinden yana. Ankara, devam eden sorununun AB İlerleme Raporu’na da giren arabuluculuk rolüne zarar vereceğini biliyor. Dolayısıyla Ankara sürecin devamını sağlamak üzere yeni inisiyatiflere hazırlanıyor. Erivan’daki hissiyatın da bu yönde olması işleri kolaylaştırıyor.
AKSIYON DERGISI

24.11.2008