UMUDA UZANAN RAYLAR LOBİ KURBANI !

Türkiye Ermenistan arasındaki sınır kapısı Doğukapı’nın 13 yıl önce kapanması nedeniyle yoksulluk ve işsizlikle boğuşan Kars; ABD, Rusya ve Ermenistan’ın karşı çıktığı Kars-Tiflis-Bakü demiryolu hattının bir an önce açılmasını istiyor. Türkiye 500 milyon dolarlık proje için 2007’de ihaleye çıkmaya hazırlanıyor.

Ortalıkta tek bir ağaç yok. Sonsuzluğu andıran bir ovadan geçiyoruz. Toprak damlı taş evler, çamurlar içinde oynayan çocuklar, soğuk ve yorgunluktan kavrulmuş esmer yüzlü kadınlar..

Türkiye’nin Ermenistan ve Gürcistan sınırlarında dolaşıyoruz. Görünen manzara hep aynı: Köyler birbirine benziyor, insanlar da. Üç komşu ülkede de halkın dilinde “yoksulluk ve işsizlik” var.

İş ve aşın tek gündem olduğu bu bölgede üç ülkeyi ilgilendiren bir proje tartışılıyor son günlerde: Kars-Tiflis-Bakü Demiryolu Hattı Projesi. Geçmişi 8 yıl öncesine dayanan bu projenin yeniden gündeme gelmesinin nedeni Ermeni lobisinin Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Senatosu’ndan projeye kredi verilmesini engellemesinden kaynaklanıyor.

Geçen günlerde Rusya’nın Gürcistan’a ambargo girişiminde bulunması da projenin farklı açıdan tartışılmasına neden oldu. Bu proje kapalı olan Doğukapı’dan sonra Orta Asya’ya en ucuz ve kısa yoldan ulaşmak isteyen Türkiye için önemli. Ekonomik sıkıntılar yaşayan Gürcistan da bu hat sayesinde bölgenin transit geçiş merkezi olacak.

Projeni ne aşamada olduğunu Ulaştırma Bakanlığı’ndan öğreniyoruz. “Hattın projesi 2006 yılı sonunda tamamlanacak, 2007 yılında ise ihale aşamasına gelinecek. Tahminlere göre projenin maliyeti ise 500 milyon dolar olacak.”

Doğukapı’ya by pass

Kars-Tiflis-Bakü Demiryolu Hattı Projesi’nde hedef, Türkiye-Gürcistan ve Azerbaycan arasındaki ticaret hacmini geliştirmek. Bu hatla Türkiye ve Azerbaycan’la sorunları olan Ermenistan yani Doğukapı by pass edilecek, Gürcistan Ahılkelek üzerinden Tiflis’e, oradan da mevcut demiryolları ağına yani Kafkaslar’a açılmak mümkün olacak.

Türk ve Azeri tarafı için projenin ekonomik olduğu kadar bir de siyasi hedefi var. Her iki ülke bu projeyle bir yandan 250 milyar dolarlık büyük pazara ulaşmayı planlarken diğer taraftan Ermenistan’ı Yukarı Karabağ’ın işgali ve soykırım iddiaları gibi konularda köşeye sıkıştırmayı düşünüyor. Gürcistan ise bu proje ile tıpkı Ermenistan gibi Kafkaslar’a açılan yeni transit hat olmayı planlıyor.

Türkiye’nin Ermenistan’la sınırı 1993’ten beri kapalı. Türkiye bu nedenle Kafkaslar’a ve Orta Asya’ya ulaşan en kısa ve ucuz yolu kullanamıyor. Doğukapı sınırının kapalı olması Ermenistan’ın da Batı’ ile bağlantısını kesiyor.

Gürcistan’la ise sadece karayolu ve denizyolu bağlantısı var. Yeni demiryolu hattı bu yüzden Kafkas ve Orta Asya’daki 250 milyar dolarlık pazarın anahtarı olarak tanımlanıyor.

‘Geleceğimizin anahtarı’

Kars, “kalkınmada öncelikli iller” arasında yer almasına rağmen yatırımcıların ilgi odağı olmaktan çok uzak. Doğukapı’nın 1993 yılında ambargo nedeniyle kapatılması kent ekonomisini adeta durma noktasına getirmiş. Çünkü bu kapı sıradan bir sınır kapısı değil. Bir zamanlar bu kapıdan Rusya’ya yılda 10 bin adet canlı hayvan satışı yaptıklarını, Irak ve Suriye’ye ciddi bir mal akışı olduğunu söyleyen Karslılar şunları anlatıyor:

“Buranın kazandığı parayı hiçbir demiryolu hattı kazanmadı. Artık beklemeye tahammülümüz yok. Çünkü Türkiye’nin Ermenistan’a Kars kapısını kapatarak uyguladığı ambargonun faturasını tek başına biz ödüyoruz. Gönlümüz aslında Doğukapı’nın açılmasından yana. Ama bu olmazsa Tiflis’i yapsınlar. Bu, bizim geleceğimizin anahtarı.”

Karslı işadamları ise demiryolu projesini “Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı değil, yüzyılın asıl projesi Kars-Tiflis-Bakü Demiryolu Hattı olacak” diye yorumluyor. Karslı için proje kendini dışarı çıkaracak alternatif bir yol anlamına geliyor.

Doğukapı 13 yıldır sessiz

Karslıların hâlâ açılmasını beklediği yıllık 10 milyon ton mal sevkıyatı kapasitesine sahip olan Doğukapı’dayız.

Bölgede büyük bir sessizlik hâkim. Demiryolu istasyonuna gelen yüklerin boşaltılması için kurulan vinç platformdaki yerinde duruyor. Çevresinde ot biten raylar ise kısa bir onarımdan sonra yeniden hizmet verecek durumda. Bir tek istasyon binası kullanılmaz hale gelmiş. Karslılar, “Yeter ki kapı açılsın bir haftada bitiririz işini diyorlar.”

Doğukapı’nın sessizliğinin en yakın tanığı ise Kalkandere Köyü. Kapıya uzaklığı yürüyüş mesafesinde olan Kalkandere Köyü’nün girişinde karşılaştığımız manzara bölgedeki işsizliğin en çarpıcı örneği.

Köyün girişinde bizi Kalkandereli gençler karşılıyor. Hepsi işsiz. “Pancar sökme işi bitti. Yavaş yavaş kış da geliyor. Bizim için vakit ölmez artık” diyor içlerinden biri. “Ben 13 yaşındayken Doğukapı’da yük boşaltıyordum” diyen 27 yaşındaki Kubilay Oktay, şimdi ise tüm hayatının tarla ve köy arasında geçtiğini söylüyor.

18 yaşındaki Ayvaz Göktaş ise bu yıl turizm otelciliği kazanmış ama parasızlık yüzünden Kars’ın dışına çıkmasını sağlayacak önemli bir fırsatı kaçırmış. 60 haneli köyde birçok kişinin Doğukapı’dan ekmek kazandığını söyleyen 80 yaşındaki Murat Şimşek, “Burası kapandı, bizim işimiz bitti. Gençlerimiz işsiz. Pancar sökerek davar güderek geçim sağlanamıyor. Karşıda Ermeni varmış. Bize ne? Biz iş istiyoruz” diyor.

Ermenistan’a ambargonun faturası Kars’a çıktı

Kars Belediye Başkanı Naif Alibeyoğlu, Kars halkının yıllardır Doğukapı’nın açılacağı günü beklediğini ancak kendilerine alternatif olarak bu projenin sunulduğunu söylüyor. “Madem Doğukapı’yı açmıyorlar, en azından Tiflis hattını hayata geçirsinler. Biz ona da razıyız” diyen Alibeyoğlu, “Kars’ın birkaç yıl daha dayanacak gücü kalmadı. Çözüm bulunamazsa kentten büyük şehirlere yeni bir göç dalgası kaçınılmaz olacak” diyor.

Kars’ın ve Türkiye’nin geleceğinin bu projede olduğunu söyleyen Alibeyoğlu, “Türkiye sadece ayak bastı parası alacağı Bakü-Ceyhan Boru Hattı Projesi’ni bile ‘yüzyılın projesi’ diye alkışladı. Asıl Türkiye için yüzyılın projesi, Kafkaslar’a açılacak demiryolu. Yanı başımızda 150 milyon nüfuslu 250 milyar dolarlık bir pazar var. Türkiye’nin ve Kars’ın geleceği bu pazardan pay almasında gizlidir” diyor.

Şu anda bütün engellere rağmen cesur yatırımcıların Kafkaslar’da yatırım yapmaya devam ettiğini söyleyen Alibeyoğlu, şöyle devam ediyor: “Bu kapılar sayesinde İstanbul’dan yüklenen mal hiçbir yere uğramadan Moskova’ya, Tiflis’e ve Bakü’ye inecek. Türk işadamları şu anda Sarp’tan, Poti Limanı’ndan pazara mal göndererek burada varlık kazanmaya çalışıyor. Kars’tan geçecek hat işadamlarımızın sadece navlun masraflarını yüzde 40 azaltacak.”

Bu nasıl ambargo

Türkiye’nin Ermenistan’a uyguladığı ambargonun yeniden tanımlanması gerektiğini söyleyen Alibeyoğlu, uzun yıllar ambargonun faturasının sadece Kars’a kesildiğini, bunun büyük haksızlık olduğunu savunuyor. Sarp Kapısı’ndan Gürcistan’a giriş yapan 100 TIR’ın 80’inin Ermenistan’a mal verdiğini, ayrıca yine İran üzerinden Türk şirketlerinin Ermenistan’a ihracat yaptıklarını hatırlatan Alibeyoğlu, şöyle devam ediyor:

“Bakıyoruz İstanbul’dan Erivan’a uçaklar kalkıyor, Ermenistan’daki malların 70’i Türk malı. Bu nasıl bir ambargo, anlamış değiliz. Türkiye’nin kapılarını açtığı Ermenistan’a bir tek neden Kars kapısı kapalı, bunu bize söylemeleri gerekiyor. Eğer Ermenistan’a ambargo uygulanacaksa bu topyekün uygulanmalı. Kars yıllardır bu durum nedeniyle işinden, aşından, yatırımından oldu. Ermenistan’la ilişkiler ancak diyalogla çözülür. Ticaret bunun altyapısını oluşturacak. İki halk da bunu istiyor. Ama karşılıklı siyasiler bunu bir türlü anlamıyor. Bir anlasalar sorun çözülecek.”

Gönlümüz Doğukapı’dan yana

Kars Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Ali Güvensoy ise Kafkas ülkelerinin şu anda inşaattan gıdaya, tekstilden tarım ve hayvancılığa kadar ciddi bir pazar barındırdığını belirterek “Bizim gönlümüz Doğukapı’nın açılmasından yana. Ama bunun yolu yoksa alternatif olarak sunulan Tiflis hattının bir an önce yapılmasını istiyoruz. Kafkaslar’a açılacak demiryolu hattı Kars’ı bu bölgenin ihracat ve yatırım üssü yapacak. Bunu tecrübelerimizden biliyoruz. Bugüne kadar pek çok yatırımcı Kars’ı yatırım için takibe aldı. Baktılar Doğukapı’nın açılacağı yok. Hepsi birer birer çekip gitti. Tiflis artık son umudumuz, onun da çekip gitmesine izin vermeyeceğiz” dedi.

Ermenistan, Rusya ve ABD projeye karşı

Demiryolu projesi için Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan çalışmalara başlarken Ermenistan tersi bir tutum içinde. Hattın açılmasıyla birlikte topraklarından geçen demiryollarının işlevsiz kalacağını ve bölge ekonomisinden iyice tecrit olacağını düşünen Ermenistan, bu nedenle projenin hayata geçirilmesi taraftarı değil.

Projeyi istemeyen bir diğer ülke ise ABD. Geçen haftalarda Ermeni lobisinin etkisiyle Amerikan Senatosu’ndan bu projeye kredi sağlanmaması konusunda çıkan karar, ABD’nin proje konusundaki tavrını net biçimde ortaya çıkardı. Bölgede önemli ekonomik güç olan Rusya’nın da projeyi desteklemediği biliniyor. Gürcistan’la ilişkilerini sertleştiren Rusya’nın bu ülkeye ambargo kararı alması projenin geleceği konusundaki endişeleri artırdı.

Demiryolu projesinin eleştirildiği bir diğer nokta ise Doğukapı’nın açılma ihtimali ile birlikte hattın atıl duruma düşeceği. Projenin finansman sorunu da henüz çözümlenmiş değil. Gürcistan bu konuda da en büyük sıkıntı. Hattın yaklaşık 34 kilometresi bu ülkeden geçecek olmasına karşın Gürcistan’ın projeye bütçe ayırmasının mümkün olmadığı konusunda herkes hemfikir.

Beklentiler ise projenin tüm finansmanının Türk ve Azeri tarafından karşılanacağı yönde. Türkiye ise projeye finans sağlamak için dış kredilerde sorun çıkması halinde B planı üzerinde duruyor. Devlet Planlama Teşkilatı ve Hazine Müsteşarlığı proje üzerinde çalışarak bir program hazırlayacak. Projenin bütçesi konusunda ise dış krediler, özkaynaklar veya “yap-işlet-devret” ve “yap-işlet” modelleri üzerinde duruluyor.

TOKİ Kars’ı yeniden inşa ediyor

Kars’a Türk Hava Yolları, Atlas Jet ve Onur Air her gün sefer düzenliyor. Kars’a adım attığınızda ilk dikkat çeken, yol çalışmaları ve tek katlı, toprak damlı evlerin yerine yükselen binalar. İlde Toplu Konut İdaresi (TOKİ) birden fazla konut projesine start vermiş durumda. Bir zamanlar “çamurkent” olarak anılan ve ulusal bir gazetede verilen ilanla 50 milyar Türk Lirası’na satılığa çıkarılan Kars, yeni inşaat projeleri ile farklı bir yüze kavuşmanın telaşı içinde.

Ancak yine de yıllardır herkesin görmeye alıştığı evlerin bahçelerindeki tezek görüntüleri varlığını koruyor. Kentin en büyük geçim kaynağı olan hayvancılık, bir yandan Kars halkının karnını doyururken diğer taraftan 9 ayı bulan zorlu kış koşullarında ısınabilecekleri yakacağı da sağlıyor. Hayvan dışkılarının kurutulmasıyla elde edilen tezekler, kent merkezinin büyük kısmında ve özellikle köylerde hâlâ tek yakacak malzemesi olarak kullanılıyor.

Karslı işadamının tercini Doğukapı’dan yana

Kars-Tiflis-Bakü demiryolu hattı projesinde hedef Türkiye-Gürcistan ve Azerbaycan arasındaki ticaret hacmini geliştirmek.

Gürcistan, Ahılkelek üzerinden Tiflis’e oradan da mevcut demiryolları ağına yani Kafkaslara açılmak mümkün olacak.

Bu hat ile Türkiye ve Azerbaycan ile sorunları olan Ermenistan yani Doğukapı by pass edilecek.

Türkiye-Ermenistan bağlantısı Doğukapı 1993’den beri kapalı. Bu durum Ermenistan’ın batı ile bağlantısı kesiyor.

Doğukapı’sından bir zamanlar Rusya’ya yılda 10 bin adet canlı hayvan satışı yapılıyordu.

Karslı işadamları Doğukapı’nın açılmasını istiyor. Bu olmazsa Tiflis hattının bir an önce yapılması isteniyor.

News Source:  Referans